Kompleksi Memorial “Dëshmorët e Kombit” – Vrellë
Kompleksi ku prehen dëshmorët e komunës së Istogut, pranë vendit ku më 12 prill 1999 luftëtarët e Brigadës 133 "Adrian Krasniqi" të UÇK-së u përballën me forcat serbe në Tedel të Vrellës.
Më 12 prill 1999, forcat serbe sulmuan zonën që mbante UÇK-ja rreth Istogut. Goditjet u përqendruan te pozicionet e UÇK-së në Tedel, në Vrellë, dhe pas tyre erdhi sulmi i këmbësorisë nga lindja.[1] Në fshatin Novosellë, Bujar Visoqi, njëzet vjeç, u nis me dhjetëra luftëtarë për t’u shkuar në ndihmë shokëve.[1] U plagos në këmbë dhe vazhdoi të qëllonte deri në fishekun e fundit. Nuk mbijetoi.[1]
Tedeli, 12–13 prill 1999
Visoqi ishte pjesëtar i Njësitit Special të Brigadës 133 “Adrian Krasniqi”, që e komandonte Naser Shatri.[1] Beteja u zhvillua në rrëzë të malit, mes fshatrave Lubozhd dhe Vrellë.[2] Atë ditë ranë Bujar Visoqi, Abedin Dërvishaj, Ismet Bicaj, Izet Shatri, Nezir Mujaj, Skënder Maraj, Smajl Fetahaj dhe Xhafer Mehmetaj.[2] Radio Kosova e Lirë përmend mes të rënëve të 12 prillit edhe Muharrem Vuthajn.[1]
Të nesërmen, më 13 prill, në Vrellë ranë Sami Gashi, Nexhmedin Hakaj, Qazim Hakaj dhe Sylë Çetta. Po atë ditë, në Studenicë, ra Njomëza Lipaj, një rekrute e re e UÇK-së.[1]
Që atëherë, komuna e Istogut e shënon 12 prillin si Ditën e Dëshmorëve.[2][3]
Kompleksi
Kompleksi memorial “Dëshmorët e Kombit” në Vrellë u ndërtua nga viti 2018 deri në 2022 nga Agjencia për Menaxhimin e Komplekseve Memoriale të Kosovës. Kushtoi rreth 882 000 euro.[4] Në të u rivarrosën dëshmorët e komunës së Istogut. Rivarrimin e kryen Forca e Sigurisë së Kosovës dhe Instituti i Mjekësisë Ligjore, në bashkëpunim me Agjencinë.[5] Kryetari i komunës, Ilir Ferati, e quajti rivarrimin në një kompleks të përbashkët “një akt dinjitoz dhe i domosdoshëm” për kujtesën historike.[5]
Çdo vit, më 12 prill, homazhet zhvillohen këtu.[2][3] Në të njëjtën ditë mbahet edhe gara malore “Istogu Trail”. Njëra nga distancat e saj është 13,3 kilometra, në nder të Brigadës 133. Gara nisi në vitin 2000 si turne futbolli në kujtim të Izet Shatrit.[2]