Shqipni Etnike
Instagram ↗

Fakte të shkurtra · secili me burim

A e dinit?

Gjëra të vogla nga historia jonë që rrallë i gjen në tekstet shkollore. Çdo fakt lexohet për një minutë dhe ka burimin poshtë.

Fakti i ditës · Personalitete Nr. 026

"Cuneus prophetarum" (Çeta e profetëve) i Pjetër Bogdanit u shtyp në Padovë më 1685, në shqip dhe italisht, me citate biblike në latinisht.[1] Studiuesi Ismail Arapi e quan veprën e parë origjinale në prozë të shqipes, ndryshe nga shkrimet e mëparshme, që ishin kryesisht përkthime.[2]
  1. Evalda Paci, recension për P. Bogdani, "Cuneus prophetarum", botim kritik nga Anila Omari (Tiranë, 2015), Studime Filologjike, nr. 3–4, 2019, f. 276–284 — https://albanica.al/studime_filologjike/article/download/3167/7762/11112
  2. Ismail Arapi, "Albania by the end of the 17th century and relations with neighbouring nations according to archbishop Pjetër Bogdani's work The band of the prophets (1685)", Slavia Meridionalis, nr. 15, 2015, f. 241–252 — https://journals.ispan.edu.pl/index.php/sm/article/view/sm.2015.020
Pjetër Bogdani: libri i shtypur në Padovë dhe varri i zbrazët në Prishtinë →
Gjuha shqipe Nr. 060

"E mbsuame e krështerë" e Lekë Matrëngës, e vitit 1592, njihet si libri i dytë i shkruar në shqip.[1] Më 1912 studiuesi arbëresh Marko La Piana gjeti në Bibliotekën e Vatikanit tri dorëshkrime të veprës, ndërsa vetë libri i shtypur u zbulua po aty vetëm më 1932, nga studiuesi francez Mario Roques.[2]
  1. Shaban Sinani, "Matteo Mandalà, Lekë Matranga: njeriu, koha, vepra" (recension), Studime Filologjike, nr. 1–2, Tiranë, 2013, f. 226–228 — https://albanica.al/studime_filologjike/article/download/3385/8603/11943
  2. Shaban Demiraj, "Përcaktimi i dorëshkrimit origjinal të Matrangës nga prof. Selman Riza", Studime Filologjike, nr. 1–2, Tiranë, 2010 — https://albanica.al/studime_filologjike/article/download/4035/8642/11982
Gjuha shqipe Nr. 059

Në prill 1968, në Konsultën Gjuhësore që organizoi Instituti Albanologjik në Prishtinë, përfaqësues të inteligjencies shqiptare vendosën që shqiptarët jashtë kufijve të Shqipërisë të përdornin gjuhën letrare të njësuar, nën moton "Një komb – një gjuhë".[1] Në Kosovë rregullat e drejtshkrimit të vitit 1967 nisën të zbatoheshin që më 1968, katër vjet para Kongresit të Drejtshkrimit.[2]
  1. Mehmet Halimi, "Rreth shumësit të disa emrave mashkullorë", Gjurmime albanologjike – Seria e shkencave filologjike, nr. 23, Instituti Albanologjik, Prishtinë, 1993 — https://albanica.al/gjurmealbanlogjike/article/download/9106/12344/15795
  2. Rexhep Ismajli, "Fjala e hapjes së konferencës", në: Shqipja standarde sot, ASHAK, Prishtinë, 2023, f. 14–16 — https://ashak.org/wp-content/uploads/2023/07/Shqipja-standarde-sot.pdf
Personalitete Nr. 058

Prifti shkodran Marin Barleti ishte dëshmitar i rrethimit osman të Shkodrës më 1478.[1] Libri i tij latinisht për këtë rrethim u shtyp në Venedik më 1504, disa vjet para historisë së tij për Skënderbeun.[1] Në shqip u përkthye vetëm më 1962, nga latinisti Henrik Lacaj, me titullin "Rrethimi i Shkodrës".[1]
  1. David Hosaflook, "Marin Barleti's Masterpiece, The Siege of Shkodra: A Historical Review", Mediterranean Journal of Social Sciences, vëll. 3, nr. 8, 2012, f. 79–84 — https://richtmann.org/journal/index.php/mjss/article/download/11240/10851/42334
Personalitete Nr. 057

Nënë Tereza mori Çmimin Nobel për Paqen më 1979.[1] Në Oslo ajo e bindi Fondacionin Nobel që 5 800 dollarët e caktuar për banketin të shpenzoheshin për ushqim shtesë për të varfrit që jetonin në rrugët e Kalkutës. Paratë e çmimit, 193 000 dollarë, i caktoi për shtëpi dhe një spital për të varfrit.[2]
  1. Nobel Prize Outreach, "Mother Teresa – Facts", NobelPrize.org — https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1979/teresa/facts/
  2. United Press International, "Nobel Peace Prize winner blasts legalized abortion", The Battalion (Texas A&M University), 11 dhjetor 1979, f. 1 — https://newspaper.library.tamu.edu/lccn/sn86088544/1979-12-11/ed-1/seq-1/
Gonxhja nga Shkupi: rruga e Nënë Terezës deri në Kalkutë →
Personalitete Nr. 056

Ibrahim Rugova kishte një koleksion gurësh të mbledhur anembanë Kosovës dhe shpesh ua dhuronte vizitorëve të tij.[1] Në vitet 1976–1977 ndoqi në Paris një kurs për teorinë e letërsisë, të drejtuar nga semiologu Roland Barthes.[1] Më 1998 Parlamenti Evropian i dha Çmimin Saharov.[1]
  1. Roberto Ortiz de Zárate, "Ibrahim Rugova", CIDOB – Biografías de líderes políticos, Barcelona, 2006 — https://www.cidob.org/biografias_lideres_politicos/europa/kosovo/ibrahim_rugova
Shtëpia e Pavarësisë “Dr. Ibrahim Rugova” →
Lufta e Kosovës 1998–1999 Nr. 055

Më 1 shtator 1996, marrëveshja për kthimin e nxënësve, studentëve dhe mësuesve shqiptarë në shkolla e fakultete u nënshkrua në dy qytete: nga Ibrahim Rugova në Prishtinë dhe nga Slobodan Millosheviqi në Beograd, me ndihmën e Bashkësisë së Shën Egjidit.[1] Masat për zbatimin e saj u nënshkruan vetëm më 23 mars 1998.[2]
  1. Comunità di Sant'Egidio, "Agreement on education in Kosovo", 1 shtator 1996 — https://archive.santegidio.org/archivio/pace/kosovo_19960109_EN.htm
  2. Comunità di Sant'Egidio, "Agreed measures for the implementation of the Agreement on Education", Prishtinë, 23 mars 1998 — https://archive.santegidio.org/archivio/pace/kosovo_19980423_EN.htm
Lufta e Kosovës 1998–1999 Nr. 053

Në fotografitë satelitore të NATO-s të bëra më 15 prill 1999, në një arë të Izbicës dukeshin tri radhë varresh; në një fotografi të së njëjtës arë, të bërë më 9 mars, toka ishte e paprekur.[1] Në korrik 1999 hetuesit e Tribunalit Ndërkombëtar për ish-Jugosllavinë shënuan aty 142 varre.[1]
  1. Human Rights Watch, "Under Orders: War Crimes in Kosovo", kap. 5 "Drenica Region", Human Rights Watch, New York, 2001 — https://www.hrw.org/legacy/reports/2001/kosovo/undword-04.htm
Memoriali i Masakrës së Izbicës →
Lufta e Kosovës 1998–1999 Nr. 052

Më 16 tetor 1998, në Beograd, OSBE-ja dhe Jugosllavia ranë dakord për një mision prej deri në 2 000 verifikuesish të paarmatosur në Kosovë; në krye të tij u emërua diplomati amerikan William Walker.[1] Në janar 1999 misioni kishte mbi 1 000 punonjës ndërkombëtarë, dhe makinat e tij portokalli ishin bërë pamje e zakonshme anembanë Kosovës.[2]
  1. OSBE, "OSCE Deploys Kosovo Verification Mission", OSCE Newsletter, vëll. 5, nr. 10, 1998 — https://www.osce.org/files/f/documents/d/0/14697.pdf
  2. OSBE, "Walker: KVM is Making a Difference", OSCE Newsletter, vëll. 6, nr. 1, 1999 — https://www.osce.org/files/f/documents/f/7/14700.pdf
Reçak, 15 janar 1999: çka u gjet në kodër →
Lufta e Kosovës 1998–1999 Nr. 051

Marrëveshja ushtarako-teknike e 9 qershorit 1999 u dha forcave jugosllave njëmbëdhjetë ditë për t'u tërhequr plotësisht nga Kosova, zonë pas zone.[1] Më 12 qershor hynë në Kosovë njësitë e para të KFOR-it, që fillimisht numëronte rreth 50 000 burra e gra. Më 20 qershor tërheqja e forcave serbe kishte përfunduar.[2]
  1. KFOR dhe Qeveritë e RF të Jugosllavisë e të Republikës së Serbisë, "Military Technical Agreement", 9 qershor 1999, neni II dhe shtojca A — https://unmik.unmissions.org/sites/default/files/old_dnn/KumanovoMilitaryTechnicalAgreement(NATO)June1999.pdf
  2. NATO, JFC Naples, "KFOR – History", faqe zyrtare — https://jfcnaples.nato.int/kfor/about-us/history
Personalitete Nr. 050

Më 8 dhjetor 1921, me kërkesë të Aqif Pashë Elbasanit, Hasan Prishtina shpalli qeverinë e re. Tri ditë më vonë, më 11 dhjetor, i mbetur me pak mbështetës, dha dorëheqje dhe u largua nga Tirana 24 orë para se të mbërrinin forcat e Ahmet Zogut.[1]
  1. Sali Kadria, "Zhvillimet brenda nacionalizmit shqiptar në vitet 1920-1921", Studime Historike, nr. 3–4, Instituti i Historisë, Tiranë, 2021, f. 294–295 — https://albanica.al/studime_historike/article/download/1089/17278/20815
Shkup, gusht 1912: katërmbëdhjetë pika dhe një ushtri kryengritëse →
Personalitete Nr. 049

Vjershën "Rreth flamurit të përbashkuar", që sot është himni kombëtar, Asdreni e shkroi rreth vitit 1907 në Bukuresht, me kërkesë të Korit Kishtar Shqiptar, siç dëshmon Lasgush Poradeci. Për herë të parë u botua më 1912 në gazetën "Liri e Shqipërisë", në Sofje.[1]
  1. Sabri Hamiti, "Për Himnin shqiptar të Asdrenit: karakterizime dhe krahasime", në: O. Brame, E. Bylykbashi (përg.), Asdreni në 150-vjetorin e lindjes, Universiteti "Fan S. Noli", Korçë, 2024, f. 14 (ribotim nga Vepra letrare 6, Faik Konica, Prishtinë, 2002, f. 304–313) — https://unkorce.edu.al/wp-content/uploads/2024/02/Asdreni-ne-150-vjetorin-e-lindjes-E-book.pdf
Provoje vetenFjalëkryqi

I mban mend këto fakte? Provoji te fjalëkryqi historik.

Hap fjalëkryqin