← Vende historike

Xhamia e Mbretit (Xhamia e Sulltan Mehmet Fatihut)

Xhamia e ndërtuar më 1461 në zemër të Prishtinës së vjetër, me një nga kupolat më të mëdha të shekullit XV në Evropën Juglindore.

Foto: Agonsta24 · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Mbi portalin e hyrjes, një mbishkrim në alfabetin arab, në gjashtë rreshta, jep vitin e ndërtimit: 865 i hixhrit, që është viti 1461.[1] Xhamia u ngrit me urdhër të sulltan Mehmetit II, Pushtuesit, në bërthamën e qytetit të vjetër të Prishtinës. Në popull njihet si Xhamia e Mbretit ose Xhamia e Madhe.[1]

Ndërtesa është ngritur me gurë ranorë të gdhendur, me ngjyrë të verdhë; nga brenda muret janë veshur me tulla dhe suva gëlqereje, dhe trashësia e tyre arrin 180 centimetra. Salla e lutjes ka trajtë katrore, 14,14 me 14,14 metra, dhe mbulohet nga një kupolë me diametër 13,50 metra, e ngritur mbi katër pandativë. Minarja ngrihet 38,20 metra.[1] Brendia ndriçohet nga dritaret në tri zona të mureve dhe nga 12 hapje të vogla në kupolë, ndërsa kupola dhe pandativët janë pikturuar me motive bimore në teknikën al secco. Mahvili prej druri është zbukuruar me friz në trajtë stalaktitesh dhe me ornamente gjeometrike.[1]

Historia e xhamisë lidhet edhe me një nga shkrimtarët më të shquar shqiptarë. Gjatë luftërave austro-turke, në fund të shekullit XVII, ndërtesa u kthye në kishë katolike, dhe aty u varros Pjetër Bogdani. Pas humbjes së austriakëve më 1690, ushtria osmane i nxori eshtrat e tij nga varri dhe i hodhi në rrugë; ndërtesa u kthye sërish në xhami.[1] Gjatë Luftës së Dytë Botërore, ushtria gjermane bëri riparime në brendi, dhe mbi portën e hyrjes u pikturua kryqi i thyer.[1]

Xhamia është riparuar disa herë: më 1682–1683, në kohën e sulltan Mehmetit IV, dhe pas tërmetit të vitit 1955. Nën mbrojtje të shtetit është që nga viti 1953. Një plan i ri konservimi e restaurimi u hartua më 2004 dhe u miratua më 2006 nga autoritetet e trashëgimisë së Kosovës dhe të Turqisë.[1] Në oborr gjendet një shatërvan i ndërtuar më 1996.[1]