Hora e Arbëreshëve (Piana degli Albanesi)
Qyteti arbëresh në Sicili, i themeluar më 1488 nga të ikurit shqiptarë, që ka ruajtur gjuhën, ritin bizantin dhe është seli e një eparkie.
Më 1488, Nicolò Trulenchi, guvernator dhe prokurator i përgjithshëm i Kryeipeshkvit të Monrealit, nënshkroi kapitujt e themelimit të një vendbanimi të ri në fushën në jug të Palermos. Kolonët ishin të mërguar arbër që kishin ikur nga Moreja dhe nga Himara pas pushtimit osman të Ballkanit dhe vdekjes së Gjergj Kastriotit Skënderbe.[1] Ishin katolikë të ritit grek.[2]
Marrëveshja u interesonte të dyja palëve. Fshatrat siciliane ishin zbrazur nga luftërat dhe epidemitë, dhe kryeipeshkvia kishte nevojë për krahë pune për të ringjallur drithërat. Arbërit morën të drejtën të ndërtonin shtëpi e kisha, të kullosnin bagëtinë, të zgjidhnin vetë zyrtarët vendorë dhe të ruanin gjuhën, zakonet dhe ritin. Në këmbim paguanin çdo gusht të dhjetën Monrealit dhe nuk lejoheshin të ndërtonin mulli. Pas rënies së Koronit më 1532 erdhën kolonë të rinj nga Epiri, dhe më 1652 qyteti kishte rreth 5 000 banorë.[1]
Sicilianët e quajtën Piana dei Greci, sepse e njëjtësonin ritin me kombësinë; emri u ndryshua vetëm më 1941. Për arbëreshët ai ishte «Hora», qyteti i mirëfilltë. Këtu lindën institucione që e mbajtën gjallë kulturën: Oratori i etërve filipinë të ritit grek, i themeluar më 1716 me nismën e atë Giorgio Guzzettës, dhe Kolegji i Marisë për vajzat sikulo-arbëreshe, më 1731.[1]
Më 1784 Papa Piu VI, me bullën «Commissa Nobis», krijoi një ordinariat që lejonte shugurimin e priftërinjve të ritit bizantin, edhe pse nuk ishte ende dioqezë. Më 26 tetor 1937 Papa Piu XI, me bullën «Apostolica Sedes», themeloi Eparkinë e Piana dei Greci, që më 25 tetor 1941 mori emrin e sotëm. Katedralja është ajo e Shën Mitrit të Madh Dëshmor.[3] Eparkia ka juridiksion mbi të gjitha kishat e ritit bizantin në Sicili.[2] Në Epifani, në të Dielën e Palmave dhe në Javën e Shenjtë, besimtarët dalin në procesion me veshje tradicionale.[5]
Pesë shekuj pas kapitujve të Monrealit, në vitin 1999, Ligji 482 i Republikës Italiane njohu dhe mori në mbrojtje gjuhën dhe kulturën e popullsive shqiptare në Itali.[4]