Kalaja e Beratit
Kalaja e Antipatresë së lashtë, ku ende jetojnë njerëz. Brenda saj: kisha mesjetare, xhami dhe Muzeu Onufri.
Në vitin 200 p.e.s., një ushtri romake u nis nga lumi Aps — Semani i sotëm — drejt një qyteti “të ngritur në një grykë të ngushtë”. Qyteti quhej Antipatrea; sot e quajmë Berat.[1][2] Krerët e tij, të sigurt te madhësia, te muret dhe te pozita e qytetit, nuk pranuan të dorëzoheshin. Legati romak Apusti e mori me sulm, vrau burrat, shembi muret dhe i vuri zjarrin qytetit.[1]
Origjina e kalasë shkon në shekullin IV p.e.s.[3] Në vitin 533 qyteti quhej Pulheriopolis, dhe fortifikimet e tij u rindërtuan. Pjesa më e madhe e mureve që shohim sot u ngrit në shekullin XIII.[2] Bashkia e Beratit e lidh këtë rindërtim me Mihal Komnen Dukën, monogrami i të cilit gjendet në portën jugore.[4]
Brenda mureve dikur kishte rreth 42 kisha.[5] Më e vjetra që qëndron ende është Shën Mëria e Vllahernës, e shekullit XIII, me afreske që i pikturoi në vitin 1578 Nikolla, i biri i Onufrit. Pranë saj ndodhen kishat e Shën Triadhës dhe të Shën Mëhillit, të shekujve XIII–XIV, si dhe xhamitë e Kuqe, e Bardha dhe e Mbretit.[2][5]
Në Kishën e Fjetjes së Shën Mërisë, të përfunduar në vitin 1797, ndodhet që nga viti 1986 Muzeu Onufri. Aty ruhen ikona të piktorit Onufri, të shekullit XVI, dhe të të birit, Nikollës, si dhe ikonostasi i vitit 1806.[6][7]
Kalaja e Beratit nuk është muze i heshtur: brenda mureve të saj njerëzit jetojnë ende në shtëpitë e tyre.[8] Në vitin 2008, Berati iu shtua Gjirokastrës në listën e Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s.[3]