Kalaja e Prezës
Kala mbi fushën e Tiranës, me katër kulla, një xhami dhe një kullë sahati të vitit 1858–1859. U dëmtua nga tërmeti i 2019-ës dhe u restaurua në vitin 2021.
Më 26 nëntor 2019, tërmeti i shkatërroi çatinë kullës së sahatit të Prezës dhe rrëzoi një pjesë të njërës prej kullave të kalasë.[1] Në prill 2021, restauruesit e mbështollën kullën me kabllo çeliku dhe me shirita, ndërsa prisnin shufrat e inoksit që vinin nga Italia.[1]
Kush e ndërtoi?
Për ndërtuesin e kalasë, burimet nuk pajtohen. Arkeologu Gjerak Karaiskaj e vendos ndërtimin pas rënies së Krujës, pra në kohën osmane.[2] Akademia Austriake e Shkencave, duke cituar edhe Karaiskajn, shkruan se kalaja u ndërtua ndoshta në fillim të shekullit XV ose rreth vitit 1500, dhe përmend tri mundësi: osmanët, familjen fisnike shqiptare të Topiajve ose Skënderbeun.[3] Disa burime të tjera e lidhin me qëndresën e Skënderbeut, por pa dhënë dokument.[4] Pa burime më të sakta, nuk mund të themi me siguri kush e ngriti.
Brenda mureve
Kalaja ka katër kulla në qoshe, një xhami dhe një kullë sahati.[5][4] Mbi kullën e sahatit është shënuar viti 1275 sipas kalendarit islam, pra 1858–1859.[5] Fotografitë e vjetra në muzeun e fshatit tregojnë kullën para se ushtarët austriakë ta plaçkitnin në Luftën e Parë Botërore.[6]
Kalaja është monument kulture i kategorisë së parë. U shpall e tillë më 16 tetor 1948, me një nga vendimet e para të Institutit të Shkencave. Edhe pusi me kube në mes të fshatit është monument i kategorisë së parë.[7]
Pas tërmetit
Në vitin 2020, Fondi i Ambasadorëve të SHBA-së dha rreth 800 000 dollarë për Durrësin, Krujën dhe Prezën.[4] Puna u krye nga CHwB Shqipëri bashkë me Institutin Kombëtar të Trashëgimisë Kulturore, dhe nisi më 2 prill 2021.[8][1]
Hyrja në kala është falas. Nga muret e saj shihet fusha e Tiranës dhe aeroporti i Rinasit.[6]