Kalaja e Vushtrrisë
Kala mesjetare në mes të Vushtrrisë, që ka qenë burg, depo armësh, kinema e stallë, dhe që nga viti 2014 është muze arkeologjik i hapur.
Në verat e viteve 1955–1958, banorët e Vushtrrisë shkonin në kala për të parë filma. Në oborr ishte shtruar një pistë vallëzimi, kurse në anën jugore qëndronte kabina e projektorit. Mbajtëset e hekurta të perdeve të ekranit të verës duken ende në murin e kullës.[1][2]
Kjo është vetëm njëra nga jetët e shumta të kalasë. Në kohën osmane ajo u përdor si burg, si gjykatë dhe pastaj si depo armësh, ndërsa kulla shërbente si hambar drithi. Në shekullin XX kalaja u bë përsëri burg, pastaj vathë për dele, madje edhe fushë volejbolli.[1][3]
Sa e vjetër është?
Për moshën e kalasë, burimet nuk pajtohen. Disa historianë e lidhin me periudhën ilire-dardane, të tjerë me shekullin VII bizantin.[1][3] Studiuesi Gentrit Smakaj shkruan se gjetjet arkeologjike, ende të pabotuara, tregojnë se kalaja ekzistonte para shekullit XIV, dhe se dokumentet osmane e përshkruajnë më të madhe se sot.[4] Historiografia serbe e vendos ndërtimin në shekullin XIV ose në fillim të shekullit XV.[5] Plani i trashëgimisë kulturore i komunës e shënon thjesht si vepër të Mesjetës.[6]
Gërmimet brenda mureve kanë nxjerrë katër puse dhe mbi 600 llulla duhani.[7]
Pas vitit 1962
Banorët e qytetit e përdorën kalanë deri në vitin 1962. Pastaj ajo u mbyll dhe për dekada mbeti e braktisur.[2][8] Restaurimi nisi në vitin 2012 dhe u krye nga organizata Trashëgimia Kulturore pa Kufij (CHwB), me fonde të Ambasadës amerikane dhe në bashkëpunim me Ministrinë e Kulturës dhe Komunën e Vushtrrisë. Puna kushtoi 358 000 euro. U përdor gur vendi dhe llaç gëlqereje, në mënyrë që çdo ndërhyrje të mund të kthehej mbrapsht.[2][8]
Në gusht 2014 kalaja u hap si muze arkeologjik i hapur dhe si vend për ngjarje kulturore, ndërsa kulla u bë sallë ekspozitash.[2] Brenda saj sot është edhe zyra turistike e komunës.[3]
Ura pa lumë
Në veriperëndim të qytetit të vjetër qëndron Ura e Gurit, rreth 160 metra e gjatë, me 11 harqe të dukshme. Lumi Sitnicë, mbi të cilin ishte ndërtuar, e ka ndërruar shtratin disa qindra metra më në perëndim. Prandaj banorët e quajnë “ura pa lumë”.[3] Tregohet në Vushtrri se çiftet e sapomartuara i jepnin besën njëri-tjetrit mbi këtë urë.[7]