Memoriali i Skënderbeut
Memoriali mbi rrënojat e kishës së Shën Kollit, ku u varros Skënderbeu në vitin 1468.
Më 17 janar 1468, Gjergj Kastrioti Skënderbeu vdiq në Lezhë dhe u varros në kishën e Shën Kollit — në të njëjtin qytet ku, njëzet e katër vjet më parë, fisnikët shqiptarë e kishin zgjedhur prijës.[1]
Kisha ishte më e vjetër se Skënderbeu. Gjurmët e saj të para janë pak më të hershme se shekulli XII; u rindërtua në shekujt XIII–XIV, u shkatërrua në mesin e shekullit XV dhe u ngrit sërish në vitin 1459. Pranë saj është gjetur edhe një pagëzimore e shekullit VI.[4]
Dhjetë vjet pas vdekjes së tij, Lezha ra në duart e osmanëve. “Pasi më 1478 turqit pushtuan qytetin e Lezhës, shkatërruan dhe hapën varrin e Gjergj Kastriotit.”[3] Historiani Dhosi Liperi ka ngritur hipotezën se shqiptarët i kishin zhvendosur eshtrat para pushtimit.[6] Kisha u kthye më pas në xhami, e njohur si Selimie.[6]
Para 500-vjetorit të vdekjes së Skënderbeut, arkeologu Frano Prendi gërmoi rrënojat dhe i lidhi me kishën e Shën Kollit; rezultatet i paraqiti në janar 1968.[5] Gërmime të tjera u bënë në vitet 1978–1979 dhe 2007–2008, por varri nuk është gjetur.[4]
Më 23 nëntor 1981 u hap Muze-Memoriali, i projektuar nga skulptori Odhise Paskali dhe arkitekti Latif Lazimi.[2] Mbi rrënojat e katedrales qëndron busti i Skënderbeut nga Paskali, dhe rreth tij një varg mburojash me stemat e familjeve që morën pjesë në Kuvendin e Lezhës.[3] Në mure janë kopjet e shpatës dhe të përkrenares së Skënderbeut, si dhe 25 shpata që kujtojnë 25 betejat e tij.[7]