Muzeu dhe Kompleksi Memorial i Masakrës së Krushës së Madhe
Varrezat, pllakat përkujtimore dhe Muzeu i Masakrës në Krushë të Madhe, ku në fund të marsit 1999 forcat serbe vranë e zhdukën qindra banorë.
Në muzeun e Krushës së Madhe ka një orë dore që ka ndalur në orën 2:05. Ishte e Musli Veselit. Pranë saj janë këpucët e reja e të pambathura të Shani Hotit dhe palltoja e vula e mjekut Fahredin Hoti.[1]
Muzeu u hap në mars 2024, në 25-vjetorin e masakrës.[1][2] Ai qëndron pranë varrezave dhe pllakave përkujtimore, ku banorët mblidhen çdo vit më 26 mars.[1][3]
Marsi i vitit 1999
Masakra ndodhi në ditët e para të bombardimeve të NATO-s. Zyra e Kryeministrit të Kosovës jep këto shifra për 25–27 mars 1999: 155 civilë të vrarë, mes tyre 7 fëmijë dhe 5 gra, njëra prej tyre shtatzënë; 64 të zhdukur me dhunë, nga të cilët 14 ashkali; dhe 22 dëshmorë.[4] Gazetat dhe Rrjeti Ballkanik i Gazetarisë Investigative flasin për 241 të vrarë gjithsej.[3][5] Më shumë se 700 shtëpi u dogjën.[4]
Raporti i parë i Human Rights Watch, i 4 prillit 1999, regjistroi dëshminë e një burri 64-vjeçar: rreth orës shtatë të mëngjesit, policët i ndanë burrat më të rinj nga të tjerët.[6] Në shtëpinë e familjes Duraku u dogjën mbi 40 civilë. Ministri i Jashtëm britanik Robin Cook e vizitoi atë shtëpi më 23 qershor 1999.[4][7]
Rreth fshatit u gjetën tetë varre masive. Më i madhi kishte 58 trupa.[5] Mes të zhdukurve është edhe profesori Ukshin Hoti, nga Krusha e Madhe.[4] Për fatin e tij nuk dihet as sot.
Masakra ishte pjesë e aktakuzës së Tribunalit të Hagës kundër Sllobodan Millosheviqit, i cili vdiq në vitin 2006 para se të jepej vendimi.[8]
Gratë e Krushës
Më shumë se 140 gra mbetën pa burra ose pa djem.[9] Në vitin 2005, Fahrije Hoti nisi një kooperativë ku rreth 50 gra, shumë prej tyre të veja, prodhojnë ajvar dhe turshi.[9][10] Burri i saj është ende në listën e të zhdukurve.[9] Historia e saj u bë film, “Zgjoi” i Blerta Bashollit, që në vitin 2021 fitoi tri çmime në festivalin e Sundance.[11]
Për Krushën e Madhe dhe Krushën e Vogël, Shqipni Etnike ka botuar edhe artikullin “Krusha e Madhe dhe Krusha e Vogël, mars 1999”.