Parku Kombëtar i Butrintit
Qytet i banuar nga epoka e bronzit deri në kohën e Ali Pashës, me teatër, shenjtërore, pagëzimore dhe kala. Në listën e UNESCO-s që nga viti 1992.
Butrinti shtrihet në një gadishull të vogël me pyll, mes kanalit të Vivarit dhe liqenit, në jug të Ksamilit. Njerëzit u vendosën në akropolin e tij që në epokën e bronzit.[1] Qyteti i parë i vërtetë, me mure mbrojtëse, u rrit në shekujt VI–IV p.e.s., në krahinën e lashtë të Kaonisë.[1]
Teatri u ndërtua rreth mesit të shekullit III p.e.s. Në murin e kalimit perëndimor janë gdhendur 29 mbishkrime, 27 prej tyre akte me të cilat lirohen skllevër. Arkeologu italian Luigi Maria Ugolini filloi ta zbulojë në fund të majit 1928.[3] Pranë tij ishte shenjtërorja e Asklepit, perëndisë së mjekësisë; në një gropë u gjetën mbi 300 dhurata me emrin e tij, të shekullit II p.e.s.[4]
Në vitin 44 p.e.s. Butrinti u bë koloni romake, dhe më vonë, nën Augustin, mori emrin Augusta Buthrotum.[1] Qyteti u zgjerua në jug të kanalit dhe mori një ujësjellës.[2] Në shekullin VI u ngritën Bazilika e Madhe dhe Pagëzimorja, me dyshemenë e saj të mbuluar me mozaik.[1][2]
Në mesjetë Butrinti ishte bazë detare bizantine; në shekullin XIV ra nën Anzhuinët dhe pastaj nën Venedikun. Në shekullin XVI u braktis, dhe në fillim të shekullit XIX Ali Pasha ngriti këtu një kala të re.[1][2]
Poeti romak Virgjili, në “Eneidën”, tregon se heroi trojan Enea zbarkoi në Butrint dhe gjeti aty Helenin dhe Andromakën, që kishin ngritur një “Trojë të vogël”. Kjo është legjendë letrare, jo histori.[8]
Butrinti u fut në listën e UNESCO-s në vitin 1992 dhe zona u zgjerua në vitin 1999.[2] Në vitin 2000 u shpall park kombëtar.[5] Ligatinat përreth janë zonë Ramsar që nga 28 marsi 2003.[6]