← Vende historike

Shtëpia Muze e Vëllezërve Frashëri

Shtëpia muze në fshatin ku lindën Abdyl, Naim dhe Sami Frashëri, e ngritur në vitin 1974 mbi rrënojat e një shtëpie të shembur më 1892. Ruan dokumente, fotografi, libra dhe sende të familjes.

Fshati Frashër shtrihet në rrëzë të malit Kokojka, në 1 030 metra mbi nivelin e detit, në krahinën e Dangëllisë.[2] Këtu lindën Abdyli, Naimi dhe Samiu, tre vëllezërit Frashëri, figura kryesore të Rilindjes Kombëtare.[2][1] Në qershor 1880, Lidhja e Prizrenit organizoi këtu Kuvendin e dytë të Frashërit.[3]

Në vitin 1912, Frashëri kishte rreth 1 180 banorë. Më 6 maj 1914, forcat pushtuese greke e dogjën krejtësisht; rrënojat e shtëpive të vjetra duken ende.[2] Në korrik 2017, fshati kishte vetëm shtatë shtëpi dhe rreth njëzet e pesë banorë.[2]

Shtëpia ku sot është muzeu u ndërtua në vitin 1974, mbi rrënojat e një shtëpie të shembur në vitin 1892, me përpjekjen për ta ruajtur formën e saj të hershme. Shumë elemente origjinale u ndryshuan: dyshemeja prej guri u zëvendësua me dërrasa, po ashtu tavanet prej druri dhe vatrat. Disa nga gurët u morën nga teqeja e fshatit, pasi ajo u shkatërrua në kohën e komunizmit.[2] Shtëpia ka dhjetë dhoma, por vetëm dy prej tyre kanë një ekspozitë të vogël me jetën e kohës.[2]

Muzeu ruan dokumente, fotografi dhe sende personale të familjes Frashëri.[1] Ndër to janë libra dhe dorëshkrime të vëllezërve, përfshirë botime origjinale të fjalorëve frëngjisht–turqisht dhe turqisht–frëngjisht të Sami Frashërit.[2] Disa nga orenditë dhe objektet i kanë mbledhur vetë banorët e fshatit, që kujdesen për to.[2]

Pak kilometra larg fshatit është Teqeja e Frashërit, e ngritur në vitin 1851 dhe monument kulture i kategorisë së parë. Ajo nuk ishte vetëm vend lutjeje, por edhe vend ku atdhetarët mblidheshin për të folur për të ardhmen e kombit.[2] U shkatërrua në vitin 1914 dhe u rindërtua në vitin 1923 me ndihmën e shqiptarëve të Amerikës.[3]

Rruga për në Frashër kalon nëpër Parkun Kombëtar Bredhi i Hotovës dhe është e vështirë.[2] Në maj 2026, analisti Agron Gjekmarkaj e quante rrugën skandaloze dhe kërkonte restaurimin e muzeut dhe mbrojtjen e vendit.[4]