Xhamia e Bajraklisë (Xhamia e Çarshisë)
Xhamia më e vjetër e çarshisë së Pejës, e shekullit XV, e rinovuar nga Haxhi Zeka, e djegur në vitet 1943 dhe 1999 dhe e restauruar disa herë.
Në qershor 1999, policia serbe i vuri zjarrin xhamisë që qëndronte në zemër të çarshisë së Pejës. U dëmtuan mahfili, galeria, mihrabi, minberi dhe pikturat e mureve.[1][2] Ajo nuk ishte rasti i vetëm: në vitet 1998–1999 u sulmuan të 49 objektet islame të rajonit të Pejës.[2]
Xhamia kishte pesë shekuj aty. Historiani Orges Drançolli e vendos ndërtimin e saj në vitet 1461–1472. Burime të tjera japin vitin 1471.[3][2] Dhuruesi i saj, sipas zyrës turistike të Pejës, ishte Sulltan Mehmeti II.[4]
Emri
Banorët e quajnë Xhamia e Çarshisë, por edhe Xhamia e Bajraklisë.[1][4] Fjala bajrak do të thotë flamur. Një burim i huaj shkruan se në minaren e saj ngrihej një flamur që u jepte shenjë xhamive të tjera kur të fillonte namazi.[5] Këtë shpjegim nuk e kemi gjetur në burime shqiptare.
Kubeja e saj tetëkëndëshe, me diametër 11,65 metra, është më e larta në Pejë.[5][4]
Haxhi Zeka dhe zjarret
Në fund të shekullit XIX, xhaminë e rinovoi Haxhi Zeka, prijësi i Lidhjes së Pejës.[2] Në vitin 1943, kur italianët i vunë zjarrin çarshisë, u dogj edhe xhamia.[6] Në vitin 1965 u rinovua sërish dhe hajati i saj u hap përsëri. Drançolli mendon se ai kishte qenë mbyllur në kohën e Sulltan Abdylhamitit, gjë që sipas tij e kishte dëmtuar ndërtesën.[1]
Pas luftës së vitit 1999, restaurimi nisi në vitin 2002 me organizatën italiane Intersos dhe Ministrinë e Jashtme të Italisë.[1][4] Në vitet 2018–2019, agjencia turke TIKA e rindërtoi hajatin me tri kube, e mbylli me xham dhe ndërtoi një shadërvan të ri në oborr.[1]
Sot xhamia është në përdorim të përditshëm.[4] Rreth saj, Çarshia e Gjatë, e djegur në vitet 1943 dhe 1999, është rindërtuar në stilin e vjetër dhe bën pjesë në shtegun e monumenteve kulturore të Pejës.[6][7]