Xhamia e Sinan Pashës
Xhamia më e madhe e Prizrenit, e ndërtuar më 1615 nga Sofi Sinan Pasha nga Luma. Ka qenë depo municioni dhe muze, dhe sot është sërish xhami.
Mbi mihrabin e xhamisë është shkruar një varg i shkurtër arabisht: “Misal-l-xhennet”, “E ngjashme me parajsën”. Shkronjat e tij, të llogaritura sipas vlerës së tyre numerike, japin vitin 1024 të hixhretit. Kjo është data e ndërtimit: viti 1615.[1]
Sofi Sinan Pasha
Ndërtuesi i saj, Sofi Sinan Pasha, kishte lindur në fshatin Vilë të Lumës. Historiani Hasan Kaleshi e quan me prejardhje shqiptare.[1] Ai u bë bejlerbej i Budës, i Bosnjës dhe i krahinave të tjera, vezir nga viti 1603 dhe vali i Damaskut nga viti 1608.[1][2] Për vdekjen e tij, burimet nuk pajtohen. Disa thonë se vdiq në Damask. Të tjerë thonë se vdiq në vitin 1615, në rrugë për në Stamboll.[1][2]
Salla e faljes është katrore, 17,80 metra për çdo anë. Mbi të ngrihet një kube 14,40 metra e gjerë, kurse minarja është 43,50 metra e lartë.[2]
Depo municioni
Në vitet 1912–1918, ushtria serbe dhe pastaj ajo bullgare e përdorën xhaminë si depo municioni. Më 29 nëntor 1915, një shpërthim brenda saj i shkatërroi dyert dhe dritaret.[2][3] Në vitin 1922 autoritetet nisën ta prishnin hajatin, por banorët e Prizrenit i ndalën.[1][3]
Më 2 dhjetor 1940, Gjykata e Rrethit të Prizrenit ia dha xhaminë Kishës Ortodokse Serbe. Arsyeja ishte një gojëdhënë sipas së cilës xhamia ishte ndërtuar me gurët e manastirit të Kryeengjëjve.[3] Kaleshi e hedh poshtë këtë gojëdhënë: xhamia nuk qëndron në vendin e manastirit, dhe ai ishte braktisur e rrënuar shumë më herët.[1]
Muze dhe sërish xhami
Pas Luftës së Dytë Botërore, xhamia u vu nën mbrojtjen e shtetit dhe në vitin 1952 nisi konservimi i saj.[1][3] Në vitin 1968 u kthye në muze dorëshkrimesh orientale, dhe në vitin 1969 iu kthye Bashkësisë Islame.[3] Në vitet 1972–1975, piktori Abdullah Gërguri restauroi pikturat e brendshme, shtresë pas shtrese.[4][2] Në vitet 2007–2011, xhamia u restaurua me një dhuratë të shtetit turk, nëpërmjet agjencisë TIKA, dhe hajati iu kthye formës së vet të parë.[4]