Gonxhja nga Shkupi: rruga e Nënë Terezës deri në Kalkutë

Më 26 gusht 1910, në Shkup, në familjen e Nikollë dhe Dranë Bojaxhiut lindi fëmija i fundit. E pagëzuan Gonxhe Agnes.^[1]

Shkupi ishte atëherë qytet i Perandorisë Osmane.^[2] Pas njëqind e gjashtë vjetësh, e njëjta vajzë do të shpallej shenjtore në Sheshin e Shën Pjetrit në Romë.^[7] Por në fillim kishte vetëm një shtëpi në Shkup, një nënë dhe një famulli.

Fëmijëria

Kur Gonxhja ishte rreth tetë vjeç, i ati vdiq papritur. Familja mbeti në vështirësi ekonomike. E ëma i rriti fëmijët me rreptësi dhe me dashuri.^[1]

Gonxhja e kaloi fëmijërinë pranë famullisë jezuite të Zemrës së Krishtit në Shkup. Kungimin e parë e mori rreth moshës pesë vjeç e gjysmë, ndërsa në nëntor 1916 mori sakramentin e krezmimit.^[1]

Kur ishte dymbëdhjetë vjeç, ndjeu fort, siç thotë biografia e Nobelit, “thirrjen e Zotit” për t’u bërë misionare.^[2]

Nisja

Në shtator të vitit 1928, Gonxhja, tetëmbëdhjetë vjeç, u largua nga shtëpia. U bashkua me motrat e Loretos, një urdhër me rrënjë irlandeze që punonte në Indi.^[1][2] Pas përgatitjes në Irlandë, ajo mori emrin motra Mari Tereza dhe mbërriti në Kalkutë më 6 janar 1929.^[1]

Nuk do të kthehej më të jetonte në Shkup.

Kalkuta

Kushtet e para i dha në maj të vitit 1931.^[1] Biografia e Nobelit e jep datën e saktë: 24 maj 1931.^[2] Nga viti 1931 deri në vitin 1948 dha mësim në shkollën e mesme “St. Mary” në Kalkutë.^[2] Kushtet e përjetshme i dha më 24 maj 1937, dhe që atëherë u thirr Nënë Tereza.^[1] Në vitin 1944 u bë drejtoresha e shkollës.^[1]

Jashtë mureve të shkollës ishte një tjetër Kalkutë. Biografia e Nobelit shkruan se vuajtja dhe varfëria që ajo shihte jashtë mureve të kuvendit i lanë “një përshtypje shumë të thellë”.^[2]

Thirrja brenda thirrjes

Më 10 shtator 1946, në trenin për në Darxhiling, Nënë Tereza ndjeu atë që më vonë e quajti “thirrja brenda thirrjes”: t’u shërbente më të varfërve nga të varfrit.^[1]

Iu deshën gati dy vjet për ta marrë lejen.^[1] Më 17 gusht 1948 veshi për herë të parë një sari të bardhë me buzë blu. Më 21 dhjetor 1948 hyri për herë të parë në lagjet e varfra të qytetit.^[1] Ajo u mbështet vetëm te Provania hyjnore dhe nisi një shkollë në qiell të hapur për fëmijët e lagjeve të varfra.^[2]

Misionaret e Bamirësisë

Më 7 tetor 1950, urdhri i ri, Misionaret e Bamirësisë, u themelua zyrtarisht në Kryedioqezën e Kalkutës.^[1] Detyra e tij e parë ishte, sipas biografisë së Nobelit, “të donte dhe të kujdesej për ata njerëz për të cilët askush nuk ishte gati të kujdesej”.^[2]

Urdhri u rrit shpejt. Në vitin 1963 iu shtuan motrat soditëse dhe vëllezërit aktivë, në vitin 1979 vëllezërit soditës dhe në vitin 1984 një degë meshtarësh. Në vitin 1965, Papa Pali VI e shpalli shoqërinë një familje rregulltare ndërkombëtare.^[2] Bashkëpunëtorët e Nënë Terezës, që u bënë shoqatë ndërkombëtare zyrtare më 29 mars 1969, kishin në vitet 1990 mbi një milion anëtarë në më shumë se dyzet vende.^[2]

Para Nobelit, ajo kishte marrë Çmimin e Paqes “Papa Gjoni XXIII” (1971), Çmimin Nehru (1972) dhe Çmimin Balzan (1979).^[2]

Oslo, 1979

Në vitin 1979, Komiteti Norvegjez i Nobelit i dha Nënë Terezës Çmimin Nobel për Paqen, “për punën e saj për t’i sjellë ndihmë njerëzimit që vuan”.^[3]

Kryetari i Komitetit, John Sanness, tha në fjalimin e prezantimit se shenja dalluese e punës së saj ishte “respekti për individin, për vlerën dhe dinjitetin e tij”.^[4] Në të njëjtin fjalim, ai solli edhe fjalët me të cilat vetë ajo e shpjegonte punën e saj: “Në të vërtetë, ne po prekim trupin e Krishtit te të varfrit.”^[4]

Më 11 dhjetor 1979, Nënë Tereza mbajti ligjëratën e saj të Nobelit.^[5] Në të foli më shumë për të varfrit sesa për veten:

“Nuk dua që të më jepni nga bollëku juaj. Dua që të më jepni derisa t’ju dhembë.”^[5]

Ajo tregoi edhe për një dhuratë që e kishte prekur: pesëmbëdhjetë dollarë nga një burrë që kishte njëzet vjet i shtrirë në shtrat.^[5] Dhe e mbylli mendimin e saj me një fjali që sot citohet shpesh:

“Dashuria nis në shtëpi, dhe nuk ka rëndësi sa bëjmë, por sa dashuri vëmë në atë që bëjmë.”^[5]

“Nga gjaku jam shqiptare”

Në gjithë jetën, Nënë Tereza nuk e fshehu se nga vinte. Vatikani, në biografinë e saj zyrtare, i sjell fjalët e saj:

“Nga gjaku jam shqiptare. Nga shtetësia, indiane. Nga besimi, murgeshë katolike.”^[1]

Në një intervistë të vitit 1995 në Nju Delhi, ajo e përmendi shqipen si gjuhën e saj amtare.^[6]

Fundi i rrugës

Nënë Tereza vdiq më 5 shtator 1997.^[1][2] Qeveria e Indisë i bëri varrim shtetëror. U varros në Shtëpinë Mëmë të Misionareve të Bamirësisë në Kalkutë.^[1] Në atë kohë, motrat e urdhrit të saj ishin gati katër mijë, në 610 shtëpi në 123 vende të botës.^[1]

Papa Gjon Pali II e shpalli të lume në vitin 2003.^[8] Më 4 shtator 2016, në Sheshin e Shën Pjetrit, Papa Françesku e shpalli shenjtore. Në homelinë e tij, ai tha se ajo ishte përkulur para atyre që ishin të rraskapitur, të lënë të vdisnin anës rrugës, duke parë tek ta dinjitetin që u kishte dhënë Zoti.^[7] Papa kujtoi edhe një nga thëniet e saj më të thjeshta: “Ndoshta nuk e flas gjuhën e tyre, por mund të buzëqesh.”^[7]

Shqipëria kujton

Më 26 gusht 2010, kur do të kishte mbushur njëqind vjeç, Shqipëria e përkujtoi me ceremoni në Vau i Dejës dhe në Tiranë. Postat e Shqipërisë, të Kosovës dhe të Maqedonisë nxorën një pullë të përbashkët, dhe Muzeu Historik Kombëtar hapi një pavijon kushtuar jetës së saj.^[8] Aeroporti i Shqipërisë, spitali kryesor dhe një shesh në Tiranë mbajnë emrin e saj.^[8]

Vajza që u nis nga Shkupi në moshën tetëmbëdhjetë vjeç nuk u kthye më të jetonte atje. Por emri i saj u kthye: në rrugë, në sheshe dhe në ndërtesa publike të Shqipërisë,^[8] dhe në kujtesën e njerëzve që flasin gjuhën që ajo e quante të sajën.

Pyetje për të menduar

• Çfarë do të thotë “thirrja brenda thirrjes” për Nënë Terezën?
• Pse Komiteti i Nobelit e veçoi respektin e saj për dinjitetin e çdo njeriu?
• Si e shpjegonte Nënë Tereza identitetin e saj: shqiptare, indiane dhe katolike njëkohësisht?

Lexim i mëtejshëm

• Fondacioni Nobel, “Nobel Lectures, Peace 1971–1980” (1997).
• Biografia zyrtare e Vatikanit, “Mother Teresa of Calcutta (1910–1997)”.