Shqipni Etnike
Instagram ↗

Fakte të shkurtra · secili me burim

A e dinit?

Gjëra të vogla nga historia jonë që rrallë i gjen në tekstet shkollore. Çdo fakt lexohet për një minutë dhe ka burimin poshtë.

Rilindja Kombëtare Nr. 044

Më 22 mars 1908, në sallën e "Kalorësve të Nderit" në Boston, atë Theofan Noli mbajti liturgjinë e parë në gjuhën shqipe. Noli ishte dorëzuar prift nga mitropoliti rus i Nju-Jorkut, Platoni. Po atë ditë, shqiptarët e Bostonit themeluan Kishën Shqiptare të Shën Gjergjit.[1]
  1. Andrea Llukani, "Ndihmesa e Nolit në përkthimin e teksteve liturgjike", Studime Muzeologjike, nr. 13, Muzeu Historik Kombëtar, Tiranë, 2022 (botuar 2023), f. 446–466 (f. 447) — https://www.albanica.al/studmuzeologjike/article/view/3274
Rilindja Kombëtare Nr. 042

Në krizën e Ulqinit të vitit 1880, flota e bashkuar e Fuqive të Mëdha kishte 7 300 këmbësorë detarë dhe 138 topa, ndërsa Mali i Zi përqendroi 6 000 trupa mbi Tivar.[1] Më 26 nëntor 1880, Dervish Pasha ia dorëzoi Ulqinin ushtrisë malazeze.[1][2]
  1. Adem Zejnullahu, "Dorëzimi i Ulqinit në poezinë popullore shqiptare", Gjurmime albanologjike – Folklor dhe etnologji, nr. 22, Instituti Albanologjik, Prishtinë, 1992, f. 131–139 — https://albanica.al/gjurmealbanlogjike/article/download/9025/12263/15714
  2. Nail Draga, "Popullsia dhe vendbanimet e Ulqinit në shek. XIX sipas dokumenteve arkivore malazeze", Arkivat Shqiptare, vol. 57, nr. 1–2, 2021, f. 25–34 (f. 27) — https://albanica.al/arkivat/article/download/801/12564/16014
Qyteti i vjetër dhe Kalaja e Ulqinit →
Rilindja Kombëtare Nr. 043

Shoqëria "Bashkimi" e Shkodrës, që e krijoi abati Preng Doçi, u regjistrua më 1899 si shoqëri me karakter fetar, gjë që ia mbulonte qëllimin kombëtar.[1] Fjalori shqip që botoi kjo shoqëri u shtyp në Shkodër më 1908 dhe përmban afërsisht 14 000 fjalë.[2]
  1. Marsel Nilaj, "Arsimi në Shkodër i subvencionuar nga Perandoria Austro-Hungareze gjatë periudhës 1908-1912", Revista Shkencore Ndërkombëtare Diskutime, nr. 35–36, 2024, f. 21–25 — https://albanica.al/diskutime/article/download/6766/10001/13312
  2. Bashkia Lezhë, "Pas 110 vitesh, nga Enti Botues 'Gjergj Fishta' ribotohet Fjalori i gjuhës shqipe të shoqërisë 'Bashkimi'", lezha.gov.al, 2021 — https://lezha.gov.al/pas-110-vitesh-nga-enti-botues-gjergj-fishta-ribotohet-fjalori-i-gjuhes-shqipe-te-shoqerise-bashkimi/
Rilindja Kombëtare Nr. 041

Në tetor 1891, në Korçë u hap Shkolla e Vashave, shkollë shqipe për vajza, në shtëpinë e familjes Qiriazi. Idenë e kishte hedhur Gjerasim Qiriazi, i cili e hapi bashkë me Sevasti Qiriazin. Në fillim të vitit shkollor u regjistruan tri vajza; në mbyllje të tij numri arriti në 27.[1]
  1. Edlir Orhani, "Instituti 'Kyriaz' nga gur themeli i arsimit kombëtar shqiptar në tempull i trashëgimisë kulturore e historike", Revista Shkencore Ndërkombëtare Diskutime, nr. 35–36, 2024, f. 148–149 — https://www.albanica.al/diskutime/article/download/6784/10019/13330
Rilindja Kombëtare Nr. 010

Kongresi i Manastirit, 14–22 nëntor 1908, ia besoi çështjen e alfabetit një komisioni prej njëmbëdhjetë vetash, nën kryesinë e atë Gjergj Fishtës.[1] Komisioni pranoi dy alfabete, atë të Stambollit dhe një alfabet latin; ky i fundit, me pak ndryshime, është alfabeti që përdorim sot.[1][2]
  1. Vatican News (shërbimi shqip), "Nga 14 deri më 22 nëntor 1908 në Manastir lindte alfabeti i sotëm i shqipes", 2019 — https://www.vaticannews.va/sq/bota/news/2019-11/14-22-nentor-1908-ne-manastir-lindte-alfabeti-sotem-shqipes.html
  2. Mahir Domi, "Alfabeti i gjuhës shqipe dhe Kongresi i Manastirit (14–22 nëndor 1908)", Studime Filologjike, nr. 4, 1968 — https://www.albanica.al/studime_filologjike/article/view/2840
Manastir, nëntor 1908: tri ditë me besë për një alfabet →
Rilindja Kombëtare Nr. 011

Më 7 mars 1887, ditën kur u hap në Korçë Mësonjëtorja, shkolla e parë shqipe, u regjistruan 35 nxënës. Në vitin e dytë numri arriti në 200. Mësimi ishte falas, për djem e vajza të çdo besimi.[1] Sot 7 marsi është Dita e Mësuesit.[2]
  1. Xhelal Zejneli, "Mësonjëtorja e parë shqipe e Korçës", Portalb, 7 mars 2024 — https://portalb.mk/mesonjetorja-e-pare-shqipe-e-korces/
  2. Muzeu Historik Kombëtar, "Shkolla e parë shqipe, Mësonjëtorja" — https://www.mhk.gov.al/shkolla-e-pare-shqipe-mesonjetorja/
Korçë, 7 mars 1887: dita kur shkolla foli shqip →
Rilindja Kombëtare Nr. 012

Në Kuvendin e Pejës, më 23–29 janar 1899, morën pjesë rreth 450–500 veta, por vendimet i nënshkruan vetëm 36 delegatë me të drejtë vote, nga qytetet e vilajetit të Kosovës. Kryetar u zgjodh Haxhi Zeka.[1]
  1. Akademia e Shkencave e Shqipërisë, Instituti i Historisë, "Historia e Popullit Shqiptar", vëll. II, Toena, Tiranë, 2002, kreu "Kuvendi i Pejës dhe themelimi i Lidhjes Shqiptare (23–29 janar 1899)" — https://www.shqiperia.com/Kuvendi-i-Pejes-dhe-themelimi-i-Lidhjes-Shqiptare-(23-29-janar-1899).331/
Peja, janar 1899: besa që shqiptarët i dhanë njëri-tjetrit →
Rilindja Kombëtare Nr. 013

Në shkurt 1879, Jani Vreto, Pashko Vasa dhe Sami Frashëri botuan në Stamboll "Alfabetare e gjuhësë shqip", veprën e parë të përbashkët të Rilindjes. Një kopje e saj ruhet sot në fondin e librave të rrallë të Universitetit të Stambollit.[1]
  1. Xhemile Abdiu, "Figurat e shquara dhe kontributi i tyre në formësimin e gjuhës dhe arsimit shqip", Diskutime, nr. 35–36, 2024, f. 130–134 — https://albanica.al/diskutime/article/download/6781/10016/13327
Stamboll, tetor 1879: njëzet e tetë emra dhe një alfabet →
Provoje vetenFjalëkryqi

I mban mend këto fakte? Provoji te fjalëkryqi historik.

Hap fjalëkryqin