Shqipni Etnike
Instagram ↗

Fakte të shkurtra · secili me burim

A e dinit?

Gjëra të vogla nga historia jonë që rrallë i gjen në tekstet shkollore. Çdo fakt lexohet për një minutë dhe ka burimin poshtë.

Rilindja Kombëtare Nr. 012

Në Kuvendin e Pejës, më 23–29 janar 1899, morën pjesë rreth 450–500 veta, por vendimet i nënshkruan vetëm 36 delegatë me të drejtë vote, nga qytetet e vilajetit të Kosovës. Kryetar u zgjodh Haxhi Zeka.[1]
  1. Akademia e Shkencave e Shqipërisë, Instituti i Historisë, "Historia e Popullit Shqiptar", vëll. II, Toena, Tiranë, 2002, kreu "Kuvendi i Pejës dhe themelimi i Lidhjes Shqiptare (23–29 janar 1899)" — https://www.shqiperia.com/Kuvendi-i-Pejes-dhe-themelimi-i-Lidhjes-Shqiptare-(23-29-janar-1899).331/
Peja, janar 1899: besa që shqiptarët i dhanë njëri-tjetrit →
Rilindja Kombëtare Nr. 011

Më 7 mars 1887, ditën kur u hap në Korçë Mësonjëtorja, shkolla e parë shqipe, u regjistruan 35 nxënës. Në vitin e dytë numri arriti në 200. Mësimi ishte falas, për djem e vajza të çdo besimi.[1] Sot 7 marsi është Dita e Mësuesit.[2]
  1. Xhelal Zejneli, "Mësonjëtorja e parë shqipe e Korçës", Portalb, 7 mars 2024 — https://portalb.mk/mesonjetorja-e-pare-shqipe-e-korces/
  2. Muzeu Historik Kombëtar, "Shkolla e parë shqipe, Mësonjëtorja" — https://www.mhk.gov.al/shkolla-e-pare-shqipe-mesonjetorja/
Korçë, 7 mars 1887: dita kur shkolla foli shqip →
Rilindja Kombëtare Nr. 010

Kongresi i Manastirit, 14–22 nëntor 1908, ia besoi çështjen e alfabetit një komisioni prej njëmbëdhjetë vetash, nën kryesinë e atë Gjergj Fishtës.[1] Komisioni pranoi dy alfabete, atë të Stambollit dhe një alfabet latin; ky i fundit, me pak ndryshime, është alfabeti që përdorim sot.[1][2]
  1. Vatican News (shërbimi shqip), "Nga 14 deri më 22 nëntor 1908 në Manastir lindte alfabeti i sotëm i shqipes", 2019 — https://www.vaticannews.va/sq/bota/news/2019-11/14-22-nentor-1908-ne-manastir-lindte-alfabeti-sotem-shqipes.html
  2. Mahir Domi, "Alfabeti i gjuhës shqipe dhe Kongresi i Manastirit (14–22 nëndor 1908)", Studime Filologjike, nr. 4, 1968 — https://www.albanica.al/studime_filologjike/article/view/2840
Manastir, nëntor 1908: tri ditë me besë për një alfabet →
Epoka e Skënderbeut Nr. 009

Pas fitores së Ujëbardhës në vitin 1457, ku u zu rob edhe nipi i tij, Hamza Kastrioti, Skënderbeu mori një titull të ri. Me dekretin e 23 dhjetorit 1457, Papa Kalisti III e emëroi kapiten të përgjithshëm të Selisë së Shenjtë.[1]
  1. Bedri Muhadri, "Lufta çlirimtare e arbërve në kohën e Skënderbeut", Kosova, Instituti i Historisë "Ali Hadri", Prishtinë, f. 342–356 — https://albanica.al/revista_kosova/article/download/3733/6187/9616
Ujëbardha, shtator 1457: ushtria që u shpërnda për t’u bashkuar →
Epoka e Skënderbeut Nr. 008

Origjinalet e letrave që Skënderbeu i shkroi më 1460 princit të Tarantos humbën në arkivat e Napolit. Ato na kanë mbërritur sepse kopjet iu dërguan mbretit Ferdinand dhe prej tij dukës së Milanos; historiani rus Makushev i gjeti në Milano dhe u botuan në Beograd më 1882.[1]
  1. Ardian Vehbiu, "Zbardhet Skënderbeu", Peizazhe të fjalës, 2012 (sipas Kristo Frashëri, Skënderbeu: jeta dhe vepra, f. 375) — https://peizazhe.com/2012/06/05/zbardhet-skenderbeu/
“Ne quhemi epirotë”: letra e Skënderbeut drejtuar princit të Tarantos, 1460 →
Epoka e Skënderbeut Nr. 007

Përkrenarja me kokë dhie dhe shpata e Skënderbeut shënohen për herë të parë në inventarin e kështjellës Ambras në Tirol, në vitin 1593: "Gjergj Skënderbeu, përkrenare dhe dy shpata". Njëra shpatë nuk ka mbijetuar. Gjatë luftërave të Napoleonit armët u çuan në Vjenë.[1]
  1. Kunsthistorisches Museum Vienna, "The Skanderbeg Helmet and the Skanderbeg Sword" — https://www.khm.at/en/exhibitions/imperial-armoury/skanderbeg
Përkrenarja me kokë dhie: rruga e armëve të Skënderbeut deri në Vjenë →
Epoka e Skënderbeut Nr. 006

Kuvendi i 2 marsit 1444 u mblodh në katedralen e Shën Kollit në Lezhë.[1] Njëzet e katër vjet më vonë, më 17 janar 1468, Skënderbeu vdiq në Lezhë dhe u varros në po atë kishë.[2][3] Mbi rrënojat e saj u ngrit më 1981 Memoriali i Skënderbeut.[3]
  1. Muzeu Historik Kombëtar, "2 Mars 1444 – Kuvendi i Lezhës hodhi themelet e bashkimit të shqiptarëve" — https://www.mhk.gov.al/en/2-mars-1444-kuvendi-i-lezhes-hodhi-themelet-e-bashkimit-te-shqiptareve/
  2. Halil İnalcık, "İskender Bey", TDV İslâm Ansiklopedisi, vëll. 22, 2000, f. 561–563 — https://islamansiklopedisi.org.tr/iskender-bey
  3. Agjencia Kombëtare e Turizmit, "Memoriali i Skënderbeut" — https://akt.gov.al/en/atraksionet/memoriali-i-skenderbeut/
Lezha, 1444: kuvendi që i dha shqiptarëve një prijës →
Epoka e Skënderbeut Nr. 005

Gjatë jetës së Skënderbeut, ushtritë osmane e rrethuan Krujën tri herë: më 1450, nën sulltan Muratin II, dhe më 1466 e 1467, nën Mehmetin II. Të tria herët kështjella nuk u mor.[1][2][3] Rrethimi i vitit 1450 zgjati nga maji deri më 26 tetor.[2]
  1. Halil İnalcık, "İskender Bey", TDV İslâm Ansiklopedisi, vëll. 22, 2000, f. 561–563 — https://islamansiklopedisi.org.tr/iskender-bey
  2. Bedri Muhadri, "Lufta çlirimtare e arbërve në kohën e Skënderbeut", Kosova, Instituti i Historisë "Ali Hadri", Prishtinë, f. 342–356 — https://albanica.al/revista_kosova/article/download/3733/6187/9616
  3. Instituti Kombëtar i Trashëgimisë Kulturore (IKTK), "National Museum Gjergj Kastrioti Skanderbeg" — https://www.iett.al/national-museum-gjergj-kastrioti-skanderbeg/?lang=en
Krujë, 1450: 1 500 burra brenda mureve, sulltani jashtë →
Iliria Nr. 002

Shkrimtari grek Lukiani shkruan se mbreti ilir Bardhyl, siç thuhej, luftoi me kalë kundër Filipit II të Maqedonisë kur ishte në vitin e tij të nëntëdhjetë.[1] Në atë betejë, ilirët u rreshtuan në katror, dhe më shumë se shtatë mijë prej tyre mbetën në fushë.[2]
  1. Lukiani, "Makrobët" (Jetëgjatët), 10 (përkth. A. M. Harmon), 1913 — https://www.attalus.org/translate/macrobii.html
  2. Diodori i Sicilisë, "Biblioteka historike", libri XVI, 4 (përkth. C. L. Sherman), Loeb Classical Library, 1952 — https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Diodorus_Siculus/16A*.html
Bardhyli dhe Filipi II: katrori ilir përballë falangës →