Shqipni Etnike
Instagram ↗

Fakte të shkurtra · secili me burim

A e dinit?

Gjëra të vogla nga historia jonë që rrallë i gjen në tekstet shkollore. Çdo fakt lexohet për një minutë dhe ka burimin poshtë.

Pavarësia 1912 Nr. 048

Shqipëria kërkoi pranimin në Lidhjen e Kombeve më 12 tetor 1920, kur asnjë Fuqi nuk e kishte njohur qeverinë e saj dhe kufijtë nuk ishin caktuar përfundimisht.[1] Lordi R. Cecil e mbrojti, duke thënë se Shqipëria ishte një komb me dëshirë unanime të banorëve. Më 17 dhjetor 1920 u pranua anëtare me të drejta të plota.[1]
  1. Ledia Dushku, "Debatet shqiptaro-greke dhe Lidhja e Kombeve (1920-1922)", Kosova, nr. 29–30, Instituti i Historisë "Ali Hadri", Prishtinë, 2008, f. 245–263 (f. 245–246) — https://albanica.al/revista_kosova/article/view/5786
Pavarësia 1912 Nr. 047

Kur komiteti i Vlorës i dërgoi ultimatumin gjeneralit Piaçentini, më 3 qershor 1920, trupat italiane ndodheshin në Vlorë që nga dhjetori i vitit 1914.[1] Lufta nisi me vetëm rreth 4 000 luftëtarë shqiptarë; historiani Dorian Koçi e vlerëson raportin real të forcave 14 000 me 4 000 në dobi të pushtuesit.[2]
  1. Muin Çami, "Domosdoshmëria e luftës së Vlorës", Kosova, nr. 26, Instituti i Historisë "Ali Hadri", Prishtinë, 2005, f. 191–197 — https://albanica.al/revista_kosova/article/view/5716
  2. Dorian Koçi, "Recensë për librin e Prof. Ass. Dr. Bernard Zotajt 'Epopeja e fitimtarëve'", Studime Muzeologjike, nr. 10, Muzeu Historik Kombëtar, Tiranë, 2020, f. 197–200 (f. 198) — https://www.albanica.al/studmuzeologjike/article/view/40
Vlorë, verë 1920: vullnetarët kundër “Gjibraltarit të Adriatikut” →
Pavarësia 1912 Nr. 046

Më 7 mars 1914, Vilhelm Vidi, Princi i Shqipërisë, mbërriti në Durrës me anijen luftarake austriake "Taurus", të shoqëruar nga anije të flotave franceze, britanike dhe italiane.[1] Delegacionin shqiptar që kishte shkuar në Neuwied për t'i ofruar kurorën e kishte drejtuar Esad Pashë Toptani.[1]
  1. Hasmi Behluli, "Princi Vid – shpresa dhe zhgënjimi i rrugëtimit të tij si princ i shqiptarëve", International Journal of Albanology (Albanologjia), vol. 9, nr. 17–18, Universiteti i Tetovës, 2022, f. 124–127 (f. 125–126) — https://eprints.unite.edu.mk/910/
Londër, 1913: kufiri që u vizatua pa shqiptarët →
Pavarësia 1912 Nr. 045

Në prill 1910, pasi morën Grykën e Kaçanikut, vetëm dhjetë kryengritës të armatosur ndalën trenin që vinte nga Shkupi dhe çarmatosën 40 ushtarë e oficerë osmanë, pa i keqtrajtuar.[1] Më 28–30 prill, rreth 3 000–4 000 kryengritës u përballën me ushtrinë osmane të Shefqet Turgut Pashës, fillimisht 9 000–10 000 veta.[1]
  1. Avni Rexha, "Veprimet ushtarake të forcave shqiptare në betejën e Kaçanikut të vitit 1910", Kosova, nr. 35–36, Instituti i Historisë "Ali Hadri", Prishtinë, 2012, f. 185–193 (f. 186, 189) — https://albanica.al/revista_kosova/article/view/5225
Rilindja Kombëtare Nr. 044

Më 22 mars 1908, në sallën e "Kalorësve të Nderit" në Boston, atë Theofan Noli mbajti liturgjinë e parë në gjuhën shqipe. Noli ishte dorëzuar prift nga mitropoliti rus i Nju-Jorkut, Platoni. Po atë ditë, shqiptarët e Bostonit themeluan Kishën Shqiptare të Shën Gjergjit.[1]
  1. Andrea Llukani, "Ndihmesa e Nolit në përkthimin e teksteve liturgjike", Studime Muzeologjike, nr. 13, Muzeu Historik Kombëtar, Tiranë, 2022 (botuar 2023), f. 446–466 (f. 447) — https://www.albanica.al/studmuzeologjike/article/view/3274
Rilindja Kombëtare Nr. 043

Shoqëria "Bashkimi" e Shkodrës, që e krijoi abati Preng Doçi, u regjistrua më 1899 si shoqëri me karakter fetar, gjë që ia mbulonte qëllimin kombëtar.[1] Fjalori shqip që botoi kjo shoqëri u shtyp në Shkodër më 1908 dhe përmban afërsisht 14 000 fjalë.[2]
  1. Marsel Nilaj, "Arsimi në Shkodër i subvencionuar nga Perandoria Austro-Hungareze gjatë periudhës 1908-1912", Revista Shkencore Ndërkombëtare Diskutime, nr. 35–36, 2024, f. 21–25 — https://albanica.al/diskutime/article/download/6766/10001/13312
  2. Bashkia Lezhë, "Pas 110 vitesh, nga Enti Botues 'Gjergj Fishta' ribotohet Fjalori i gjuhës shqipe të shoqërisë 'Bashkimi'", lezha.gov.al, 2021 — https://lezha.gov.al/pas-110-vitesh-nga-enti-botues-gjergj-fishta-ribotohet-fjalori-i-gjuhes-shqipe-te-shoqerise-bashkimi/
Rilindja Kombëtare Nr. 042

Në krizën e Ulqinit të vitit 1880, flota e bashkuar e Fuqive të Mëdha kishte 7 300 këmbësorë detarë dhe 138 topa, ndërsa Mali i Zi përqendroi 6 000 trupa mbi Tivar.[1] Më 26 nëntor 1880, Dervish Pasha ia dorëzoi Ulqinin ushtrisë malazeze.[1][2]
  1. Adem Zejnullahu, "Dorëzimi i Ulqinit në poezinë popullore shqiptare", Gjurmime albanologjike – Folklor dhe etnologji, nr. 22, Instituti Albanologjik, Prishtinë, 1992, f. 131–139 — https://albanica.al/gjurmealbanlogjike/article/download/9025/12263/15714
  2. Nail Draga, "Popullsia dhe vendbanimet e Ulqinit në shek. XIX sipas dokumenteve arkivore malazeze", Arkivat Shqiptare, vol. 57, nr. 1–2, 2021, f. 25–34 (f. 27) — https://albanica.al/arkivat/article/download/801/12564/16014
Qyteti i vjetër dhe Kalaja e Ulqinit →
Rilindja Kombëtare Nr. 041

Në tetor 1891, në Korçë u hap Shkolla e Vashave, shkollë shqipe për vajza, në shtëpinë e familjes Qiriazi. Idenë e kishte hedhur Gjerasim Qiriazi, i cili e hapi bashkë me Sevasti Qiriazin. Në fillim të vitit shkollor u regjistruan tri vajza; në mbyllje të tij numri arriti në 27.[1]
  1. Edlir Orhani, "Instituti 'Kyriaz' nga gur themeli i arsimit kombëtar shqiptar në tempull i trashëgimisë kulturore e historike", Revista Shkencore Ndërkombëtare Diskutime, nr. 35–36, 2024, f. 148–149 — https://www.albanica.al/diskutime/article/download/6784/10019/13330
Gjuha shqipe Nr. 040

Kongresi i Drejtshkrimit u mblodh në Tiranë më 20–25 nëntor 1972 me 87 delegatë: 75 nga Shqipëria, 7 nga Kosova, 3 nga Maqedonia, 1 nga Mali i Zi dhe 1 arbëresh nga Italia.[1] Rezoluta e tij, e miratuar njëzëri, shpalli se populli shqiptar kishte tashmë "një gjuhë letrare të njësuar".[1]
  1. Rexhep Ismajli, "Fjala e hapjes", në: Sabri Hamiti (red.), "Shqipja standarde sot", Akademia e Shkencave dhe e Arteve e Kosovës, Prishtinë, 2023, f. 11–12 — https://ashak.org/wp-content/uploads/2023/07/Shqipja-standarde-sot.pdf
Gjuha shqipe Nr. 039

Kalorësi gjerman Arnold von Harff u nis nga Këlni më 7 nëntor 1496 për një shtegtim drejt Lindjes.[1] Gjatë rrugës u ndal në disa qytete shqiptare dhe shënoi 26 fjalë, 8 shprehje dhe numrat nga 1 deri në 10 e nga 100 deri në 1000 në shqip, secilën me përkthimin gjermanisht.[2]
  1. Wilhelm von Heyd, "Harff, Arnold von", Allgemeine Deutsche Biographie, vëll. 10, Duncker & Humblot, Leipzig, 1879, f. 599–600 — https://www.deutsche-biographie.de/sfz26019.html
  2. Emine Shabani, "Gjurmë të shqipes së shkruar", International Journal of Albanology, vëll. 8, nr. 15–16, Universiteti i Tetovës, 2021, f. 51–59 — https://eprints.unite.edu.mk/812/1/ALBANOLOGJIA15-16-FINAL-51-59.pdf
Epoka e Skënderbeut Nr. 038

Monumenti me kalë i Skënderbeut në sheshin qendror të Tiranës u përurua më 11 janar 1968, për 500-vjetorin e vdekjes së heroit.[1] E punuan skulptorët Odhise Paskali, Janaq Paço dhe Shaban Hadëri.[1] Monumenti është 11 metra i lartë.[2]
  1. Bashkia Tiranë, "The Scanderbeg Square and Scanderbeg Monument", Bashkia Tiranë, pa vit — https://tirana.al/en/points-of-interest/historical-itinerary/the-scanderbeg-square-and-scanderbeg-monument
  2. Agjencia Kombëtare e Turizmit, "Skanderbeg Monument and Square", AKT, pa vit — https://akt.gov.al/skanderbeg-monument-and-square/
Monumenti i Skënderbeut →
Epoka e Skënderbeut Nr. 037

Historia e jetës së Skënderbeut, që e shkroi Marin Barleti, u botua për herë të parë në Romë më 1508–1510.[1] Deri në fillim të shekullit XVII u përkthye në gjermanisht, frëngjisht, italisht, spanjisht, polonisht, anglisht e portugalisht.[1] Vetëm përkthimi gjermanisht doli në shtatë botime, nga Augsburgu më 1561 deri në Magdeburg më 1609.[1]
  1. Flamur Hadri, "Historiografia italiane për luftën e armatosur të shqiptarëve kundër Perandorisë Osmane", Gjurmime albanologjike – Seria e shkencave historike, nr. 23, Instituti Albanologjik, Prishtinë, 1993, shënimet 6–13 — https://albanica.al/gjurmealbanlogjike/article/download/9142/12380/15831